Wanneer er in de klas iets over de Griekse filosoof Plato wordt verteld, dan komen er waarschijnlijk twee verhalen uit zijn werk aan bod: het verhaal van de Schaduwen in de grot en het verhaal van de Bolletjesmensen. Waarom die twee? Plato is nu al weer zo’n 2300 jaar dood maar hij heeft nog steeds een enorme invloed op hoe wij over onszelf denken. Ook op de manier waarop wijdenken over (homo)seksualiteit. In ieder geval in de Westerse wereld. Kortom, hij leeft nog en is onder ons!

 

Schaduwen in de Grot

Denken over seksualiteit

 

Eerst de Schaduwen in de grot. Daarin vertelt Plato dat mensen als het ware vastgebonden zitten in een grot en alle dingen alleen zien als schaduwen op een muur voor hen. Ze kunnen wel praten over bijvoorbeeld tafels en stoelen maar wat ze zien zijn alleen de schaduwen van tafels en stoelen. Alleen na de dood, wanneer de ziel is vrijgemaakt van het lichaam, kan onze ziel het ideaal van een tafel en een stoel zien. Volgens Plato gold dit ook voor bijvoorbeeld liefde en schoonheid; na de dood komt de ziel te weten wat liefde en schoonheid echt zijn. Kortom, voor Plato is het lichaam een gevangenis voor de ziel. Alleen vrijgemaakt ziet de ziel uiteindelijk het alles zoals het echt is. Van daar is het nog maar een kleine stap naar lichaam = slecht, en ziel = goed. Het gevolg: het lichamelijke = slecht, het geestelijke = goed.

 

Het vroege christendom zag hier wel wat in. Ze bestudeerden Plato intensief. Dit is ook de reden waarom we nu nog bijna alles hebben dat Plato ooit heeft geschreven. Christelijke preutsheid en afkeur van het lichaam en seks wordt door sommigen gezien als de grootste verandering in de geschiedenis van het Westen als het over seksualiteit gaat. Er zijn wel een aantal dingen veranderd in de loop van de tijd (zie hiervoor de bibliografie op het eind van dit stukje) maar de afgelopen 2000 jaar zijn de ideeën over seksualiteit en het lichaam van Plato en het Christendom gekomen. Kortom, hoe we nu denken over seksualiteit, daarin heeft Plato een grote rol gespeeld.

 

Bolletjesmensen

Plato en LHBT

 

Dan het verhaal van de Bolletjesmensen. In zijn boek Symposion (de titel betekent zoiets als ‘feest waarop je samen drinkt’) vertellen alle gasten een verhaal over de liefde. Een van hen, Aristophanes, beweert dat mensen oorspronkelijk bolvormig waren en twee geslachtsorganen hadden. Sommigen hadden twee mannelijke geslachtsorganen, andere twee vrouwelijke en weer anderen één van ieder soort. Toen heeft Zeus de mensen gesplitst, en sindsdien gaat ieder mens op zoek naar zijn oorspronkelijke andere helft. Resultaat: homo’s, lesbo’s en hetero’s. Het verhaal vertelt dus dat homoseksueel gedrag vastligt en dat iedereen óf homoseksueel óf heteroseksueel is, en dat vanaf de geboorte.

 

In Plato’s tijd was dat echter een nogal vreemde en afwijkende zienswijze op seks en liefde. Het afkeuren of goedkeuren van seksueel verlangen of gedrag had in de oudheid niets te maken met seksuele geaardheid. Wat wel belangrijk was, was de aard van de penetratie. Gepenetreerd worden door iemand met een lagere sociale status dan jijzelf was niet de bedoeling; als bekend was dat je dat wel liet gebeuren werd je eer aangetast. Aan de andere kant was het penetreren van iemand met een lagere sociale status geen probleem. Plato’s tijdgenoten wilden niet hun eer verliezen. De vraag of ze hetero- of homoseksueel waren maakte verder niet uit. Sterker nog, de categorieën hetero- en homoseksueel zijn pas in de negentiende eeuw echt ontstaan. In de oudheid was het helemaal niet belangrijk of je op mannen of vrouwen viel. Er is bijvoorbeeld geen enkel Grieks of Latijns woord voor homo- of heteroseksualiteit. Er is zelfs geen woord voor seksualiteit in het algemeen.

 

Sappho de dichteres

De bekendste lesbienne uit de oudheid

 

Sappho was in de oudheid al een bekende dichteres. Ze gaf haar naam uiteindelijk aan de Sapphische liefde (lesbische liefde). Ze leefde in de zevende eeuw voor Christus op het eiland Lesbos, daar komt het woord ‘lesbisch’ vandaan. Sappho was een directrice van een meisjesschool en de gedichten die we van haar hebben gaan vaak over haar passie voor sommige van haar scholiertjes. Er zijn trouwens ook gedichten over liefde tussen de scholiertjes onderling. Sappho werd in de oudheid gewoonweg de dichteres genoemd, net zoals Homerus de dichter was. Ze werd dus zeker gewaardeerd. Er is geen enkele antieke bron van voor het christendom die negatief over Sappho is als het om seksualiteit gaat. Blijkbaar was haar liefde voor haar pupillen dus of heel gewoon, of was die passie het niet waard om commentaar op te leveren. Er is helaas maar heel weinig van haar werk overgeleverd, waarschijnlijk omdat haar poëzie door christenen wel als ‘vies’ werd gezien.

 

Extra achtergrond

Wil je meer weten over Plato en Sappho?

 

In dit artikel kon ik niet alles over Plato, Sappho en seksualiteit in de oudheid vertellen. Plato bijvoorbeeld heeft veel meer geschreven en kan in dit korte stukje natuurlijk niet echt tot zijn recht komen. Wil je meer weten over Plato in verband met seksualiteit en liefde, dan raad ik je aan Platoonse liefde, het Symposium en de Phaedrus van Plato te lezen (vertaald en toegelicht door C. Hupperts). Sappho’s gedichten kun je lezen in Eros ontwortelt mijn hart (vertaald en toegelicht door A. Wildeboer en P.J. Suasso de Lima de Prado). De relatie tussen het vroege christendom en seksualiteit wordt uitgebreid behandeld in The Body and Society: Men, Women and Sexual Renunciation in Early Christianity (Peter Brown, 1988). Een heel uitgebreid boek over seksueel gedrag in de Griekse oudheid is Before Sexuality, the Construction of Erotic Experience in the Ancient Greek World (gemaakt door D. Halperin, J. Winkler, I. Zeitlin).

Seksualiteit in de oudheid

VOLG ONS
  • Instagram - Black Circle
  • Facebook - Black Circle
  • YouTube - Black Circle

Is de PVK ook iets voor jouw school? Bestel de editie van 2020 hier!

NIEUWSBRIEF

Nieuwsgierig wat de resultaten zijn van de Paarse Vrijdag Krant? Wil je op tijd gewaarschuwd worden als er nieuwe kranten beschikbaar zijn? Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Subscribe for Updates

Officieel logo ZaanPride 2020 onthuld

01/02/2020

1/6
Please reload